O wędrującym Dźwierzchnie

Dawniej wieś ta znajdowała się na terenie okresowo zalewanej doliny Noteci. Dzisiaj po tamtej osadzie pozostał tylko cmentarz, (najstarsza czynna nekropolia na Kujawach XII/XIII wiek), archeologiczne ślady w ziemi oraz legendy i opowieści.

Miejsce, gdzie znajdowało się stare Dźwierzchnie nosi wyjątkowe miano - kolano św. Katarzyny. Pierwsza część nazwy wzięła się z zakola (kolano) rzeki Noteć, które znajduje się niedaleko Jeziora Mielno. Druga część pochodzi od patrona drewnianego kościółka, który stał przez stulecia nad brzegiem rzeki. Legendy głoszą, że wzniósł go w X wieku biskup kruszwicki Lucidus, a w 1527 roku wzmiankowano patronkę tej świątyni, była nią św. Katarzyna.

Jedna z legend o starym Dźwierzchnie wiąże się właśnie z kościółkiem św. Katarzyny, ponoć miał on cudowne właściwości. Kościółek ten był malutki, tak niewielki, że często pisano o nim kaplica. Jednak pod jego dachem zawsze mieścili się wszyscy wierni. Podejrzewano więc, że kościół ten cudownie się powiększa. Miejscowi wierni zmierzyli się z tą legendą, opasając kościół metalowym łańcuchem. Było to w dzień św. Katarzyny, przed odpustową sumą zebrali się wszyscy wierni, łańcuch nie pękł, a w kościele nadal było miejsce…

Kościółka niestety już nie ma, rozebrano go w 1898 roku. W 1902 roku wzniesiono nowy, ale już w zupełnie nowym miejscu, kilometr dalej i już nie nad rzeką. W tymże miejscu powstało nowe Dźwierzchnie i jest tam po dziś dzień.